Các bản phân phối - Linux Distrubution#

Tìm hiểu về bản phân phối RHEL và Centos#

• RHEL - RedHat Enterprise Linux: một bản phân phối của Linux, nó nổi bật với độ tin cậy, tính ổn định và khả năng bảo mật cao và được tạo bởi Red Hat
• RHEL phù hợp cho server, data center, cloud, ứng dụng doanh nghiệp.
• Dành cho các doanh nghiệp có trả phí

Tham khảo: Hướng dẫn RHEL

• Centos là một bản sao của RHEL dành cho người dùng mà không cần trả phí, nó được tạo bởi Cộng đồng, dựa trên mã nguồn của RHEL.
• Phiên bản:
  • CentOS Linux (đến phiên bản 8): Bản dựng lại của RHEL, không hỗ trợ thương mại.
  • CentOS Stream (hiện nay): Dòng phát triển rolling-release, cập nhật trước RHEL — trở thành bản tiền nhiệm (preview) của RHEL.

Tham khảo: Thông tin về Centos

Tìm hiểu về giấy phép trong Linux và chu kỳ phát triển của một bản phân phối#

• Linux Kernel: Được phát hành theo giấy phép GNU General Public License v2 (GPLv2).

  • Cho phép người dùng tự do sử dụng, sao chép, sửa đổi và phân phối mã nguồn, miễn là các phần mềm phát sinh cũng phải được phát hành dưới giấy phép GPL.

• Giấy phép mã nguồn mở phổ biến khác:

  • MIT License: Đơn giản, cho phép sử dụng tự do với ít ràng buộc.
  • Apache License 2.0: Giấy phép tự do kèm điều khoản về bằng sáng chế.
  • BSD License: Rất ít ràng buộc, cho phép sử dụng mã nguồn một cách linh hoạt.

• Ý nghĩa giấy phép:

  • Tạo điều kiện cho việc phát triển cộng đồng.
  • Cho phép doanh nghiệp tái sử dụng và tùy chỉnh.
  • Đảm bảo tính minh bạch và chia sẻ trong phát triển phần mềm.

• Chu kỳ phát triển cơ bản:

  • Lên kế hoạch (Planning): Xác định tính năng, mục tiêu.
  • Phát triển (Development): Viết mã, tích hợp gói phần mềm.
  • Kiểm thử (Testing): Kiểm tra lỗi, hiệu suất, bảo mật.
  • Phát hành (Release): Cung cấp phiên bản chính thức.
  • Hỗ trợ (Support): Vá lỗi, cập nhật bảo mật trong suốt vòng đời hỗ trợ.

• Vòng đời hỗ trợ:

  • RHEL:
    • Hỗ trợ 10 năm (bao gồm Mainstream + Extended Support).
    • Chu kỳ phát hành phiên bản chính thường là 3 năm/lần.
    • Nguồn: RHEL
  • Ubuntu LTS:
    • Hỗ trợ 5 năm.
    • Chu kỳ phát hành: 2 năm/lần (tháng 4 các năm chẵn).
    • Nguồn: Ubuntu
  • Fedora:
    • Chu kỳ phát hành 6 tháng/lần.
    • Hỗ trợ khoảng 13 tháng.
    • Nguồn: Fedora

Cấu trúc của Kernel#

• Kernel là trái tim của hệ điều hành, giao tiếp giữa các phần cứng và phần mềm. Gồm các phần chính như:
  • Process Scheduler: Quản lý tiến trình, lập lịch ai dùng CPU trước – đảm bảo công bằng và hiệu quả. Ex: Vừa nghe nhạc, vừa gõ văn bản – máy tự chia thời gian xử lý.
  • Memory Management: Quản lý RAM: cấp phát bộ nhớ, phân trang, tạo bộ nhớ ảo (swap) nếu cần. Ex: Khi mở nhiều ứng dụng, RAM đầy → hệ thống dùng ổ cứng làm RAM tạm.
  • File System: Quản lý dữ liệu trong ổ cứng: đọc, ghi, tổ chức file, thư mục theo định dạng (ext4, xfs…). Ex: Khi bạn mở file Word hoặc lưu một bức ảnh, file system sẽ tìm đúng file đó trên ổ cứng, đọc dữ liệu và trả về.
  • Device Drivers: Là “phiên dịch viên” giúp kernel giao tiếp với phần cứng: chuột, bàn phím, USB, máy in… Ex: Khi cắm máy in vào máy tính thông qua USB, nó sẽ hoạt động in tài liệu thông qua Driver của nó
  • Networking: Xử lý mạng: gửi/nhận dữ liệu qua Internet, tách gói tin nhỏ rồi gửi đi đúng theo thứ tự đảm bảo đầy đủ thông qua giao thức TCP/IP. Ex: Khi mình mở trình duyệt và truy cập YouTube, phần mạng trong kernel chịu trách nhiệm gửi yêu cầu đến máy chủ YouTube, sau đó nhận video về và truyền dữ liệu cho trình duyệt hiển thị.
  • System Call Interface: Là “Cầu nối” giao tiếp giữa phần mềm ứng dụng (user-space) và phần cứng hoặc các dịch vụ do kernel cung cấp (kernel-space). Ứng dụng không thể tự ý truy cập trực tiếp phần cứng mà phải qua system call.

Hãy tưởng tượng bạn đang dùng một ứng dụng (như trình duyệt web, phần mềm nghe nhạc, trình soạn thảo văn bản…). Ứng dụng này không thể tự ý “đụng” trực tiếp vào phần cứng như ổ cứng, RAM, card mạng vì như vậy rất nguy hiểm và dễ gây lỗi. Ví dụ: Muốn mở một file ảnh để xem. Ứng dụng không tự mở file trực tiếp, mà gọi một “cuộc gọi” đến kernel bằng system call tên là open(). read(), open(), write(), send()…

Quá trình khởi động - Booting process#

Boot process - quá trình khởi động hệ điều hành — chuyển máy tính từ trạng thái tắt sang trạng thái sẵn sàng chạy hệ điều hành.

Nếu boot process bị lỗi, máy không thể chạy hệ điều hành → không thể sử dụng server được. Đặc biệt với Linux Server, ta thường xuyên phải làm việc với bootloader, kernel, init system để tùy chỉnh, debug hoặc bảo mật.

8 bước chính của boot process#

1
[ -d /sys/firmware/efi ] && echo "UEFI" || echo "BIOS"  # Kiểm tra BIOS hay UEFI

1
cat /boot/grub/grub.cfg    # Xem cấu hình GRUB

1
uname -r   # Xem phiên bản kernel đang chạy

1
lsinitramfs /boot/initrd.img-$(uname -r)   # Liệt kê nội dung initramfs

1
ps -p 1 -o comm=   # Kiểm tra tiến trình PID 1 là gì (systemd, init,...)

B7: Runlevel / Target#

• Sau khi init system bắt đầu chạy, hệ thống cần biết “chế độ” để hoạt động, tức là máy tính sẽ chạy theo kiểu nào:
  • Chế độ dòng lệnh (CLI): Chỉ có cửa sổ dòng lệnh, không có giao diện đồ họa. Thường dùng cho server hoặc khi cần tiết kiệm tài nguyên.
  • Chế độ giao diện đồ họa (GUI): Có màn hình desktop, các biểu tượng, cửa sổ như máy tính để bàn bạn thường thấy.
  • Chế độ phục hồi (Recovery mode): Dùng để sửa lỗi khi hệ thống gặp vấn đề.
• Ở đây, tùy theo hệ thống init bạn dùng:
  • Nếu dùng SysVinit, chế độ gọi là runlevel (một số mức như 0-6, mỗi mức tương ứng chế độ khác nhau).
  • Nếu dùng systemd (hệ thống phổ biến hiện nay), chế độ gọi là target.

Ví dụ:

• multi-user.target (runlevel 3) – chế độ server
• graphical.target (runlevel 5) – chế độ desktop

1
runlevel              # nếu SysVinit
2
systemctl get-default # nếu systemd

B8: Login#

Giao diện đăng nhập hiện ra, máy đã sẵn sàng sử dụng.

1
whoami       # Xem user đang đăng nhập
2
loginctl     # Quản lý phiên đăng nhập

Tham khảo: Youtube Tài liệu: PDF

Các INIT Level#

Nguồn: INIT Level

Các type filesystem được Linux hỗ trợ và so sánh#

• Linux hỗ trợ rất nhiều loại filesystem

Cấu trúc thư mục phân cấp trong Linux#

• Linux sử dụng cấu trúc thư mục dạng cây, với thư mục gốc là /. Dưới đây là một số thư mục chính:

File System Tree Structure#

• Linux sử dụng cấu trúc cây (tree structure) để tổ chức file và thư mục

1
/ (gốc)
2
├── bin/
3
├── boot/
4
├── etc/
5
├── home/
6
│   ├── user1/
7
│   └── user2/
8
├── var/
9
└── tmp/

• Đường dẫn tuyệt đối (Absolute path): Bắt đầu từ /

1
/home/hieubt/Documents/file.txt

• Đường dẫn tương đối (Relative path): Tính từ vị trí hiện tại

1
./file.txt           #file trong thư mục hiện tại
2
../file.txt          #thư mục cha
3
../../etc/passwd     #Đi lên 2 thư mục rồi tìm file

Các lệnh cơ bản thao tác với thư mục#

• pwd : In đường dẫn hiện tại

1
$ pwd
2
/home/hieubt

• cd [path] : Di chuyển thư mục

1
cd /etc           # Vào thư mục etc
2
cd ..             # Quay về thư mục cha
3
cd ~              # Về thư mục người dùng (home)
4
cd /              # Về thư mục gốc

• ls : Liệt kê nội dung

1
ls                # Hiển thị file và folder
2
ls -l             # Hiển thị chi tiết (quyền, người sở hữu, thời gian,...)
3
ls -a             # Hiển thị cả file ẩn
4
ls -lh            # Hiển thị chi tiết với đơn vị dễ đọc (KB, MB,...)

Trong Linux, thư mục, socket,… thực chất là gì?#

• Trong Linux: “Mọi thứ đều là file” – kể cả thư mục, thiết bị, socket,…